1. De ritus van de verloving
a) De intocht
“Verheug u, o Koningin, glorierijke Maagd en Moeder. Welke redenaar, hoe rijk aan welsprekendheid ook, zou de passende toon vinden om u een lofzang te wijden die u waardig is? Want elke geest wankelt voor het mysterie van uw goddelijk moederschap. Daarom verenigen wij onze stemmen om u te verheerlijken.”
PRIESTER Gezegend zij onze God, te allen tijde, nu en altijd en in de eeuwen der eeuwen.
KOOR Amen.
b) De uitwisseling van de ringen
PRIESTER
Heer, onze God, Gij die U uit alle volkeren de Kerk hebt uitgekozen als zuivere en onbevlekte bruid, zegen (†) deze verloving; verenig uw dienaren N. en N. en bewaar hen in vrede en eendracht.
Want U komt alle glorie, eer en aanbidding toe, Vader, Zoon en Heilige Geest, nu en altijd en in de eeuwen der eeuwen.
KOOR Amen.
De priester neemt de ringen. Met de (gouden) ring maakt hij driemaal een kruisteken over het hoofd van de verloofde man en zegt telkens:
De dienaar Gods N. wordt verloofd met de dienares Gods N., in de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest. Amen.
KOOR Amen.
Hij geeft de ring aan de verloofde man en schuift hem aan de vinger van zijn rechterhand, zonder hem helemaal aan te schuiven. Daarna maakt hij met de zilveren ring driemaal een kruisteken over het hoofd van de verloofde vrouw en zegt telkens:
De dienares Gods N. wordt verloofd met de dienaar Gods N., in de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest. Amen.
KOOR Amen.
Hij geeft de zilveren ring aan de verloofde vrouw en schuift hem aan de vinger van haar rechterhand, zonder hem helemaal aan te schuiven.
De priester wisselt de ringen een laatste keer en schuift ze op hun plaats.
De dienaar Gods N. wordt verloofd met de dienares Gods N., in de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest. Amen.
KOOR Amen.
2. De ritus van de kroning
a) De gebeden
Psalm 127
Gelukkig allen die de Heer vrezen en wandelen op zijn wegen.
Van de arbeid van uw handen zult gij leven; geluk en voorspoed zijn uw deel!
Uw vrouw is als een vruchtbare wijnstok binnen de omheining van uw huis, uw zonen als jonge olijfscheuten rondom uw tafel.
Zie, zo wordt de mens gezegend die de Heer vreest.
Moogt gij Jeruzalem in voorspoed zien alle dagen van uw leven, en de zonen van uw zonen zien!
Glorie aan U, onze God, glorie aan U!
Δόξα σοι, ο Θεός ημων, δόξα σοι (Doxa si o Theos imon, doxa si)
PRIESTER Mijn zoon (N.), wilt gij, in volle bewustheid en vrijheid, (N.) tot uw wettige echtgenote nemen, volgens de wetten van de heilige Kerk?
BRUIDEGOM Ja!
PRIESTER Mijn dochter (N.), wilt gij, in volle bewustheid en vrijheid, (N.) tot uw wettige echtgenoot nemen, volgens de wetten van de heilige Kerk?
BRUID Ja!
DIAKEN Zegen, vader.
PRIESTER Gezegend zij het Rijk van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest, nu en altijd en in de eeuwen der eeuwen.
KOOR Amen.
De priester maakt met het Evangelieboek het kruisteken, zoals bij het begin van de Goddelijke Liturgie.
De diaken zegt de grote vredeslitanie. Op elke bede antwoordt het koor: Kyrie eleison.
In vrede laten wij bidden tot de Heer.
Voor de vrede van boven en voor het heil van onze zielen, laten wij bidden tot de Heer.
Voor de vrede van de hele wereld, voor de standvastigheid van de heilige Kerken Gods en voor de eenheid van allen, laten wij bidden tot de Heer.
Voor dit heilig huis en voor allen die het binnengaan met geloof, eerbied en godsvrees, laten wij bidden tot de Heer.
Voor onze zalige patriarch (of bisschop) N., voor de eerbiedwaardige orde van de priesters, voor de diakens die dienen in Christus, voor heel de clerus en het volk, laten wij bidden tot de Heer.
Voor de dienaar Gods N. en de dienares Gods N., die zich nu met elkaar verbinden tot de levensgemeenschap van het huwelijk, en voor hun heil, laten wij bidden tot de Heer.
Opdat dit huwelijk gezegend worde zoals dat van Kana in Galilea, laten wij bidden tot de Heer.
Opdat hun ingetogenheid en een gelukkig nageslacht geschonken worden, laten wij bidden tot de Heer.
Opdat zij zich mogen verheugen bij het zien van hun zonen en dochters, laten wij bidden tot de Heer.
Opdat zij een talrijk nageslacht en een onberispelijk leven mogen genieten, laten wij bidden tot de Heer.
Opdat hun, en ook ons, alles geschonken worde wat men tot heil kan vragen, laten wij bidden tot de Heer.
Opdat zij, en ook wij, bewaard blijven voor alle verdrukking, toorn, gevaar en nood, laten wij bidden tot de Heer.
Bescherm ons, red ons, ontferm U over ons en behoed ons, o God, door uw genade.
Gedenkend onze alheilige, onbevlekte, boven allen gezegende, glorierijke Vrouwe, de Moeder Gods en altijd Maagd Maria (†), met alle heiligen, laten wij onszelf, elkander en ons hele leven toevertrouwen aan Christus (†) onze God.
KOOR Aan U, Heer.
PRIESTER
Want U komt alle glorie, eer en aanbidding toe, Vader (†), Zoon en Heilige Geest, nu en altijd en in de eeuwen der eeuwen.
KOOR Amen.
KOOR Kyrie eleison.
En zo ook na elk van de volgende beden.
DIAKEN Laten wij bidden tot de Heer.
KOOR Kyrie eleison.
PRIESTER
Gezegend zijt Gij, Heer onze God, die het mystieke en zuivere huwelijk voltrekt en het lichamelijke huwelijk instelt. Gij die de reinheid behoedt en het gewone leven ordent;
Gij zelf, Meester, die in het begin de mens hebt gevormd en hem tot koning van de schepping hebt aangesteld. Gij die gezegd hebt: “Het is niet goed dat de mens alleen blijft op de aarde; laten wij een hulp voor hem maken die bij hem past”, en die, na een van zijn ribben te hebben genomen, de vrouw hebt gevormd, over wie Adam, toen hij haar zag, zei: “Dit is nu been van mijn gebeente en vlees van mijn vlees”. Gij die gezegd hebt: “Zij zal vrouw genoemd worden, omdat zij uit haar man genomen is; daarom zal de man zijn vader en zijn moeder verlaten en zich hechten aan zijn vrouw, en die twee zullen één vlees zijn”;
Gij die gezegd hebt: “Wat God verbonden heeft, mag de mens niet scheiden”,
Gij zelf, Meester, Heer onze God, zend ook nu uw hemelse genade over deze uw dienaren N. en N.; opdat zij leven naar uw wil
[17] geef deze jonge vrouw zich in alles aan haar man te onderwerpen
en deze uw dienaar het hoofd van zijn vrouw te zijn, opdat zij leven naar uw wil.
Zegen hen, Heer onze God, zoals Gij Abraham en Sara gezegend hebt;
zegen hen, Heer onze God, zoals Gij Isaak en Rebekka gezegend hebt;
zegen hen, Heer onze God, zoals Gij Jakob en alle aartsvaders gezegend hebt;
zegen hen, Heer onze God, zoals Gij Jozef en Asenat gezegend hebt;
zegen hen, Heer onze God, zoals Gij Mozes en Sippora gezegend hebt;
zegen hen, Heer onze God, zoals Gij Joachim en Anna gezegend hebt;
zegen hen, Heer onze God, zoals Gij Zacharias en Elisabet gezegend hebt.
Behoed hen, Heer onze God, zoals Gij Noach in de ark behoed hebt;
behoed hen, Heer onze God, zoals Gij Jona in de buik van de vis behoed hebt;
behoed hen, Heer onze God, zoals Gij de drie heilige jongelingen voor het vuur behoed hebt, door de dauw van de hemel op hen te laten neerdalen.
Moge in hun hart die vreugde komen die de zalige Helena ervoer toen zij het kostbare Kruis vond!
Gedenk hen, Heer onze God, zoals Gij Henoch, Sem en Elia gedacht hebt [18];
gedenk hen, Heer onze God, zoals Gij de veertig heilige martelaren gedacht hebt, toen Gij hun hun kronen uit de hemel zond [19];
gedenk ook, Heer, de ouders die hen hebben grootgebracht, want de gebeden van de ouders versterken de grondvesten van de huizen.
Gedenk, Heer onze God, uw dienaren, de getuigen, die hier samengekomen zijn om deel te hebben aan deze vreugde;
Gedenk, Heer, uw dienaar N. en uw dienares N.
Zegen hen, schenk hun mooie kinderen en de eendracht van ziel en lichaam.
Verhef hen als de ceders van de Libanon, als een wijnstok met krachtige ranken.
Schenk hun overvloedige oogsten, opdat zij, in alles voldoende hebbend, overvloedig zijn in elk goed werk, U welgevallig zijn en de zonen van hun zonen zien als jonge olijfscheuten rondom hun tafel.
En opdat zij, genade vindend in uw ogen, stralen als sterren aan de hemel, in U, onze Heer, die met uw eeuwige Vader (†) en uw levendmakende Geest glorie, macht en aanbidding bezit, nu en altijd en in de eeuwen der eeuwen.
KOOR Amen.
DIAKEN Laten wij bidden tot de Heer.
KOOR Kyrie eleison.
PRIESTER Heilige God, die de mens uit leem hebt gevormd en uit zijn zijde de vrouw hebt gebouwd en haar met hem hebt verbonden als zijn hulp, om daarmee te tonen dat het uw grootmoedigheid behaagde dat de mens niet alleen zou zijn op de aarde.
Gij zelf, Meester, strek ook nu uw hand uit vanuit uw heilige woning en verenig [20] uw dienaar N. en uw dienares N., want Gij zijt het die de vrouw met de man verenigt.
Verbind hen in eendracht;
kroon hen in de liefde;
verenig hen tot één vlees;
schenk hun vruchtbaarheid, en moge hun levenswandel onberispelijk zijn.
Want aan U behoren de macht, het Rijk, de kracht en de glorie, Vader (†), Zoon en Heilige Geest, nu en altijd en in de eeuwen der eeuwen.
KOOR Amen.
b) De kroning
(Uitwisseling van de toestemming ??)
De priester neemt dan de kronen en kroont eerst de bruidegom, terwijl hij zegt:
De dienaar Gods N. wordt gekroond voor de dienares Gods N., in de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest.
Daarna kroont hij de bruid, terwijl hij zegt:
De dienares Gods N. wordt gekroond voor de dienaar Gods N., in de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest.
Daarna wisselt hij de kronen en zet ze terug zoals ze waren, terwijl hij zegt:
De dienaar Gods N. wordt gekroond voor de dienares Gods N., in de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest.
En hij zegent hen driemaal en zegt (zingt of laat zingen) telkens:
Heer onze God, * met glorie en eer * kroon hen beiden, en stel hen aan als heersers over de werken van uw handen (3 maal)
KOOR Amen.
KOOR Amen.
KOOR Amen.
c) De lezingen
DIAKEN Laten wij aandachtig zijn!
LEZER Prokimenon, toon 8:
Gij hebt op hun hoofd * een kroon van edelstenen gezet.
VERS Zij vroegen U om leven, en Gij hebt het hun gegeven.
DIAKEN Wijsheid!
LEZER Lezing uit de brief van de heilige apostel Paulus aan de Efeziërs (5, 20-33)
DIAKEN Laten wij aandachtig zijn!
LEZER
Broeders, zegt te allen tijde en voor alles dank aan God de Vader, in de naam van onze Heer Jezus Christus.
Weest elkaar onderdanig in de vreze Gods.
Laten de vrouwen onderdanig zijn aan hun mannen, als aan de Heer,
want de man is het hoofd van de vrouw, zoals Christus het hoofd is van de Kerk, dat lichaam waarvan Hij de redder is.
En zoals de Kerk onderdanig is aan Christus, zo moeten ook de vrouwen dat in alles zijn aan hun mannen!
Laten de mannen hun vrouwen liefhebben, zoals Christus de Kerk heeft liefgehad: Hij heeft zich voor haar overgeleverd, om haar te heiligen.
Door haar een bad te laten nemen, heeft Hij haar gereinigd door het water en het woord, om haar aan zichzelf te presenteren, stralend, zonder vlek of rimpel of iets dergelijks, maar heilig en onberispelijk. Zo moeten ook de mannen hun vrouwen liefhebben als hun eigen lichaam.
Wie zijn vrouw liefheeft, heeft zichzelf lief. Niemand heeft ooit zijn eigen vlees gehaat: men voedt het integendeel en verzorgt het.
En zo doet Christus voor zijn Kerk, want wij zijn de ledematen van zijn lichaam, gevormd uit zijn vlees en zijn gebeente.
Daarom zal de man zijn vader en zijn moeder verlaten om zich te hechten aan zijn vrouw, en die twee zullen één vlees zijn.
Dit mysterie is van grote betekenis, en ik bedoel dat het slaat op Christus en de Kerk.
Kortom, laat ieder van u zijn vrouw liefhebben als zichzelf, en laat de vrouw haar man eerbiedigen.
PRIESTER Vrede zij u, lezer.
KOOR Alleluia, alleluia, alleluia.
DIAKEN Wijsheid! Staat recht! Laten wij luisteren naar het heilig Evangelie.
PRIESTER Vrede zij u allen.
KOOR En met uw geest.
PRIESTER Lezing uit het Evangelie volgens de heilige Johannes (2, 1-11).
KOOR Glorie aan U, Heer, glorie aan U.
DIAKEN Laten wij aandachtig zijn.
PRIESTER
In die tijd was er een bruiloft te Kana in Galilea;
en de moeder van Jezus was daar. Ook Jezus was met zijn leerlingen op de bruiloft uitgenodigd.
En toen de wijn op was,
zei de moeder van Jezus tot Hem: Zij hebben geen wijn meer!
JEZUS ANTWOORDDE HAAR Vrouw, wat wilt gij van Mij? Mijn uur is nog niet gekomen!
Zijn moeder zei tot de dienaars: Doet alles wat Hij u zeggen zal!
Er stonden daar zes stenen kruiken, bestemd voor de rituele reiniging van de Joden: elk ervan bevatte twee of drie maten (dat wil zeggen ongeveer honderd liter).
Jezus zei tot de dienaars: Vult de kruiken met water!
En zij vulden ze tot aan de rand.
Daarna zei Hij tot hen: Schept nu en brengt het naar de tafelmeester!
Zij brachten het hem; en toen de tafelmeester het water had geproefd dat in wijn veranderd was, zonder te weten waar die vandaan kwam (terwijl de dienaars het wel wisten, omdat zij zelf het water hadden geschept), riep hij de bruidegom en zei tot hem: Iedereen schenkt eerst de goede wijn en, wanneer de mensen vrolijk zijn, de mindere;
maar gij hebt de goede wijn tot nu toe bewaard!
Zo deed Jezus te Kana in Galilea het eerste van zijn tekenen.
Hij openbaarde zijn glorie, en zijn leerlingen geloofden in Hem.
KOOR Glorie aan U, Heer, glorie aan U.
Homilie
Priester (met luide stem):
En maak ons waardig, Meester, om vrijmoedig en zonder veroordeling U, de hemelse God, Vader te durven noemen en te zeggen:
KOOR OF GEMEENTE
Onze Vader, die in de hemel zijt, uw naam worde geheiligd, uw rijk kome, uw wil geschiede op aarde zoals in de hemel. Geef ons heden ons dagelijks brood, en vergeef ons onze schulden, zoals ook wij aan anderen hun schuld vergeven; en leid ons niet in bekoring, maar verlos ons van het kwade.
PRIESTER Want aan U behoren het Rijk, de macht en de glorie, Vader, Zoon en Heilige Geest, nu en altijd en in de eeuwen der eeuwen.
KOOR Amen.
PRIESTER En maak ons waardig, o Meester, om met vrijmoedigheid en zonder veroordeling U, de hemelse God, als Vader aan te roepen en te zeggen:
VOLK Onze Vader, die in de hemel zijt...
PRIESTER Want van U is het koninkrijk, de kracht en de heerlijkheid, Vader, Zoon en Heilige Geest, nu en altijd en in de eeuwen der eeuwen.
KOOR Amen.
d) De mis en de beker
De priester neemt de beker in de hand en laat eerst de bruidegom en daarna de bruid er driemaal uit drinken [24].
PRIESTER Vrede aan u allen.
KOOR En met uw geest.
DIAKEN Laten wij het hoofd buigen voor de Heer.
KOOR Voor U, Heer.
De priester zegent de beker en zegt dit gebed:
O God, die door uw macht alle dingen hebt geschapen en het heelal hebt vastgesteld,
die de kroon van al uw werken hebt gesierd,
zegen met een geestelijke zegen deze gemeenschappelijke beker, aangeboden aan allen die zich in het huwelijk hebben verenigd tot een gemeenschappelijk leven,
want uw Naam is gezegend en uw koninkrijk is verheerlijkt, Vader, Zoon en Heilige Geest, nu en altijd en in de eeuwen der eeuwen.
KOOR Amen.
De beker van het heil zal ik opheffen, de naam van de Heer zal ik aanroepen.
Dan neemt de priester de beker in de hand en laat eruit drinken: de bruidegom, dan de bruid, dan de getuige van de bruidegom en dan de getuige van de bruid, terwijl het koor zingt:
e) De processie
De geestelijkheid of het koor zingt de volgende troparia:
(toon 5) Jesaja, dans van vreugde, * want de Maagd heeft een zoon gebaard, * uit haar schoot is de Emmanuel geboren, * onder ons wordt God mens, * zijn naam is Opgaande Zon, * en wij die Hem verheerlijken, * Maagd, prijzen u zalig.
(toon 7) Heilige martelaren, die edel hebt gestreden * en in de hemel zijt gekroond, * treed voor ons in bij de Heer, * opdat Hij onze zielen redde.
Eer aan U, Christus onze God, * roem van de apostelen * en vreugde van de martelaren, * die de wezensgelijke Drie-eenheid hebben verkondigd.
Daarna gaat de priester driemaal rond de kleine tafel, gevolgd door de getuige van de bruidegom, de bruidegom, de bruid en de getuige van de bruid, terwijl het koor zingt in de vijfde toon:
En in de zevende toon:
d) Het afnemen van de kronen
Dan neemt de priester de kronen af. Terwijl hij de kroon van de bruidegom afneemt, zegt de priester:
Moge de Heer u groot maken, o bruidegom, zoals Abraham,
u zegenen zoals Isaak,
en u talrijk maken zoals Jakob;
ga in vrede en onderhoud in gerechtigheid de geboden van God.
KOOR Amen.
Terwijl hij de kroon van de bruid afneemt, zegt hij:
PRIESTER En u, o bruid, moge de Heer u groot maken [26] zoals Sara,
u met vreugde vervullen [27] zoals Rebekka,
en u talrijk maken [28] zoals Rachel!
Wees gelukkig met uw echtgenoot en onderhoud de voorschriften van de Wet, want dat heeft God behaagd.
KOOR Amen.
PRIESTER
Heer onze God,
die de kroon van het jaar hebt gezegend
en die het opzetten van deze kronen hebt ingesteld voor hen die zich verenigen door de wet van het huwelijk, als teken van beloning voor hun kuisheid,
want in zuiverheid hebben zij zich verenigd met het oog op het huwelijk, waarvan de wetten door U zijn ingesteld;
Gij zelf, nu hun kroon wordt afgenomen [29],
zegen (†) uw dienaren die door het huwelijk verenigd zijn,
bewaar hun verbintenis, opdat zij zonder ophouden uw heilige Naam danken, Vader, Zoon en Heilige Geest, nu en altijd en in de eeuwen der eeuwen.
KOOR Amen.
PRIESTER Laten wij bidden tot de Heer.
KOOR Heer, ontferm U.
PRIESTER
Nu ik [31], uw dienaar, Heer, ertoe gekomen ben deze harmonieuze verbintenis te bezegelen,
de viering van het huwelijk te voltrekken zoals te Kana in Galilea,
en de symbolen ervan te tonen,
breng ik U eer, Vader, Zoon en Heilige Geest, nu en altijd en in de eeuwen der eeuwen.
e) Slotzegen
PRIESTER
Eer aan U, Christus God, onze hoop, eer aan U!
Moge Christus, onze ware God, die door zijn aanwezigheid op de bruiloft te Kana de waardigheid van het huwelijk heeft getoond,
op voorspraak van zijn allerzuiverste Moeder,
door de gebeden van de heilige, glorierijke en alom geprezen apostelen,
van de twee heilige, door God gekroonde en aan de apostelen gelijke koningen Constantijn en Helena,
van de heilige grootmartelaar Procopius,
en van alle heiligen,
zich over ons ontfermen en ons redden, want Hij is goed en de mensen liefhebbend.
ALLEN
Door de gebeden van onze heilige vaders, Heer Jezus Christus, onze God, ontferm U over ons en red ons. Amen.
KOOR Amen.
Ondertekening van het register
UITGANG Muziek
De byzantijnse huwelijksviering verloopt in twee grote fasen: de verloving en de kroning. De verloving heeft geen canonieke waarde; zij is geen half huwelijk, maar een lofwaardige zegening.
Men legt het handkruis, het evangelieboek en een kaars op een tafel die in het midden van het schip is klaargezet. Daar liggen al de huwelijkskronen en een beker gevuld met wijn.
In de melkitisch-katholieke Kerk worden de ringen ook op de tafel voor de iconostase gelegd, want de uitwisseling gebeurt voor de iconostase en niet meer in de narthex (het portaal) van de kerk, zoals bij de andere byzantijnen. De ringen worden aan de rechterkant van de heilige tafel naast elkaar gelegd, die van de vrouw rechts van die van de man.
De priester gaat naar de kerkdeur om de verloofden te verwelkomen.
Oorspronkelijk vraagt de priester, nog in de narthex, vóór de intocht, aan de verloofden of zij in volle vrijheid verenigd willen worden; nadat hij naar hun instemming heeft gevraagd, maakt hij driemaal een kruisteken boven hun hoofd en geeft hij ieder een brandende kaars; wanneer hij hen in het schip heeft binnengeleid, bewierookt hij het evangelieboek in de vorm van een kruis.
Het kan evenwel gebeuren dat de verloving in de namiddag of 's avonds wordt gevierd, dat wil zeggen los van de Goddelijke Liturgie. In dat geval draagt de priester alleen de stola en het kazuifel over zijn koorkleding. Bovendien kan het gebeuren dat de verloving en het huwelijk tijdens de Goddelijke Liturgie worden gevierd, volgens het gebruik van het Griekse pontificale of Archieratikon.
Bij de melkitische katholieken treden de verloofden het schip binnen, de man rechts en de vrouw links, met hun brandende kaars. De priester gaat hen voor met wierook. Bij de andere byzantijnen is deze intocht met licht en wierook voorbehouden aan de intocht van de kroning.
1. De ritus van de verloving
Vlak vóór het sacrament van het huwelijk moet de verloving van het bruidspaar plaatsvinden, gesymboliseerd door de uitwisseling van de ringen.
a) De intocht
Zoals de mis twee delen heeft die elkaar aanvullen, omdat zij verbonden zijn met twee intochten, de ene met het evangelieboek en de andere met de eucharistische offergaven, zo zijn er ook bij het huwelijk nu twee delen die op verschillende tijdstippen kunnen worden gevierd: dat van de verloving en dat van de kroning, elk ingeleid door een gezang. Oorspronkelijk had het eerste gezang zijn plaats aan het einde van de verloving, voor de intocht van de echtgenoten, maar nu wordt het aan het begin gezongen, omdat de verloving tegenwoordig onmiddellijk aan de kroning voorafgaat en niet meer bij de ingang van de kerk plaatsvindt.
In de Romeinse ritus is de intocht van het bruidspaar uitgebreid: de verloofde komt binnen met zijn moeder, gevolgd door een stoet die, naar de wens van de verloofden, als een accordeon varieert tussen de andere leden van beide families, tot en met de getuigen die zeer talrijk kunnen zijn [1], het gevolg en de bruidskinderen. De verloofde komt als laatste binnen met haar vader of met wie zijn plaats inneemt. Wanneer het paar al lang samen is en kinderen heeft, is het mogelijk dat zij samen binnenkomen.
In de melkitische ritus komen de bruid en bruidegom samen binnen, terwijl zij zelf of hun getuigen kaarsen dragen. Deze kaarsen herinneren aan de doopkaars. Zoals het doopsel het Pasen is dat persoonlijk voor het kind wordt gevierd, zo is het sacrament van het huwelijk het Pasen van de echtgenoten: zij gaan door een dood heen naar een nieuw leven met Christus. Het is niet ongewoon dat paren vóór hun trouwdag feestvieren met hun vrienden, wat men het "afscheid van het vrijgezellenleven" noemt. Als het paar ze nog heeft, laten zij hun doopkaarsen dragen, vooral als een van beiden van de Romeinse ritus is.
Het paar komt binnen met een gezang tot de Maagd Maria om haar te verheerlijken. Het gezang is in een stijl die men "megalynarion" noemt.
Het gezang tot de Maagd Maria wordt normaal gezongen bij de intocht van de bisschop van het bisdom in de kerk. Waar de bisschop is, daar is de Kerk. De bisschop vertegenwoordigt de Kerk, die de Maagd Maria als model en voorbeeld heeft. Door bij de intocht van het paar op dezelfde wijze te handelen, geven wij te kennen dat de verloofden de gewone "bisschoppen" van het sacrament van het huwelijk zijn. Zij zijn die "huiskerk" die de voortduur verzekert van de Kerk, aan wie Jezus de overwinning op de dood heeft beloofd.
De viering begint, zoals de mis, met de vredeslitanie, maar voorafgegaan door een opening die herinnert aan de Getijden, of beter nog aan het terugbrengen van de overgebleven geconsacreerde gaven naar het altaar van de prothesis.
De grote vredeslitanie. Op elke bede antwoordt het koor: Kyrie eleison (Heer, ontferm U). In vrede laten wij bidden tot de Heer. Voor de vrede van boven en voor het heil van onze zielen, laten wij bidden tot de Heer. Voor de vrede van de hele wereld, voor de voorspoed van de heilige Kerken van God en voor de eenheid van allen, laten wij bidden tot de Heer. Voor dit heilige huis en voor hen die er met geloof, eerbied en godsvrees binnentreden, laten wij bidden tot de Heer. Voor onze aartsbisschop (of bisschop) N., voor de eerbiedwaardige orde van de priesters, voor de diakens die dienen in Christus, voor heel de clerus en het volk, laten wij bidden tot de Heer. Voor alle gelovige en rechtgelovige christenen, voor ons vaderland en voor hen die het besturen, laten wij bidden tot de Heer. Voor de dienaren van God N. en N., die zich nu met elkaar verloven, en voor hun heil, laten wij bidden tot de Heer. Opdat Hij hun kinderen schenke tot voortzetting van hun geslacht en alles wat zij vragen met het oog op hun heil, laten wij bidden tot de Heer. Opdat Hij hun een vredevolle en volmaakte liefde schenke en hun zijn hulp zende, laten wij bidden tot de Heer. Opdat Hij hen beware in eendracht en onwankelbare trouw, laten wij bidden tot de Heer. Opdat Hij hun eendracht en hun trouw zegene, laten wij bidden tot de Heer. Opdat zij een onberispelijke levenswandel en een onberispelijk leven mogen hebben, laten wij bidden tot de Heer. Opdat de Heer onze God hun waardigheid in het huwelijk en zuiverheid in hun verbintenis schenke, laten wij bidden tot de Heer. Opdat wij bevrijd worden van alle kwaad, alle gevaar en alle onrust, laten wij bidden tot de Heer. Bescherm ons, red ons, ontferm U over ons en behoed ons, o God, door uw genade. Gedenkend onze allerheiligste, allerzuiverste, boven allen gezegende en glorierijke Vrouwe, de Moeder Gods en altijd-maagd Maria, met alle heiligen, laten wij onszelf, elkander en heel ons leven toevertrouwen aan Christus onze God. Koor: Aan U, Heer. Priester: Want U komt toe alle heerlijkheid, eer en aanbidding, Vader, Zoon en Heilige Geest, nu en altijd en in de eeuwen der eeuwen.
Wij, melkitische katholieken, laten deze eerste litanie zonder bezwaar weg om herhalingen te vermijden, aangezien zij in het tweede deel, dat van de kroning, wordt hernomen. Wanneer de verloving echter afzonderlijk zonder kroning wordt gevierd, is het goed deze litanie te hernemen.
Priester (met luide stem): Eeuwige God, die wat gescheiden is tot eenheid samenbrengt en de band van het verbond onverbreekbaar maakt, Gij die Isaak en Rebekka hebt gezegend en hen tot erfgenamen van uw belofte hebt gemaakt, zegen ook zelf deze uw dienaren en leid hen in elk goed werk. Want Gij zijt een barmhartige God, vol liefde voor de mensen, en wij brengen U eer, Vader, Zoon en Heilige Geest, nu en altijd en in de eeuwen der eeuwen. Koor: Amen. Priester: Vrede aan allen. Koor: En met uw geest. Diaken: Buigt het hoofd voor de Heer. Koor: Voor U, Heer.
Ook deze reeks vervalt bij de melkitische katholieken.
b) De uitwisseling van de ringen
Men gaat dan over tot de zegening en de uitwisseling van de ringen. De priester zegent het paar en de verloving.
Bij de Russen kiezen de ouders van de verloofden een icoon: symbool van de wijsheid die zij aan hun kinderen willen doorgeven. De priester steekt een gouden ring aan de vinger van de verloofde man en een zilveren aan de vinger van de verloofde vrouw. Hij houdt de ringen in zijn rechterhand en maakt daarmee een kruisteken boven de hoofden van de verloofden. Bij de melkieten zijn beide ringen van hetzelfde metaal en maakt de priester dit gebaar niet.
Daarna, nog steeds bij de Russen, steekt de priester de ringen aan de rechterhand van de verloofden, verwijzend naar God die met de rechterhand zegent.
Hij herhaalt driemaal: "De dienaar van God X verlooft zich met de dienares van de Heer Y, in de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest."
De ringen moeten driemaal tussen bruidegom en bruid worden uitgewisseld, in een welbepaalde richting, om aan te duiden dat in het huwelijksleven de zwakheid van de ene partner door de kracht van de andere wordt gecompenseerd. Afzonderlijk zijn de nieuwe verloofden onvolledig, maar samen worden zij volmaakt. De ronde vorm van de ringen helpt deze betekenis te geven: een cirkel heeft geen begin en geen einde. Is dat niet ook de vorm van de hostie in de Romeinse ritus? Wij herinneren hier aan wat gezegd werd over het verband tussen de drie keren en de heilige Drie-eenheid.
De ringen heten in het Frans "alliances" (verbondsringen). Het zijn niet langer eenvoudige sierringen, gewone juwelen. Zij zijn het symbool van dit verbond tussen twee volwassenen die hun woord geven en het houden. Zij binden zich, en het teken van hun band is op hen, zichtbaar voor wie zij ontmoeten. Wanneer een van de echtgenoten dit symbool geërgerd afneemt, is dat een ernstig teken dat het verbond of de overeenkomst tussen beiden lijdt en dreigt te verdwijnen.
De trouwring heet in het Arabisch khâtam, wat "zegel" betekent. Hij zegt dat elk van de echtgenoten de ander toestemming geeft om namens het paar te spreken, zelfs in zijn of haar afwezigheid. Hij herinnert aan het zegel van toebehoren aan de ander. Vroeger ondertekende men niet met een paraaf, maar met een zegel dat het wapen of de naam van de familie droeg (zoals in het verhaal van de verloren zoon). Ik vermaak en draag aan mijn echtgenoot al mijn bevoegdheden over, ik geef hem of haar zeggenschap over mij, over mijn lichaam, ik behoor hem of haar toe. Het is een beetje zoals een onuitwisbare tatoeage. Ook hij herinnert ons aan het doopsel, in het bijzonder aan de zalving met het heilig chrisma, het vormsel: "Ontvang het zegel van de Heilige Geest, de gave van God". Bij het doopsel zeggen wij in het Arabisch khatm mawhibat ar-Rûh al-Qudus, "zegel van de gave van de Heilige Geest". De trouwring betekent trouw. In de Romeinse ritus beloven de echtgenoten elkaar, na hun gelofte, liefde en trouw door de ringen uit te wisselen. Dat herinnert ons aan het vers uit het Hooglied: "Leg mij als een zegel op uw hart, als een zegel op uw arm. Want sterk als de dood is de liefde, onverbiddelijk als het dodenrijk de hartstocht; haar gloed is een vurige gloed, een vlam van de Heer." (Hl 8, 6). Dit toebehoren aan de echtgenoot is geen slavernij en geen gevangenschap, maar de uitdrukking van een onthouding, een terughoudendheid van mijn kant ten bate van mijn echtgenoot. In het Arabisch aarzelen wij niet hem mahbas te noemen. Het woord doet eerder denken aan de kluis (mahbasa) van de monnik die zich wijdt aan de dienst van de Ene in plaats van zich te versnipperen, dan aan de gevangenis (habs).
In de Byzantijnse ritus vertalen wij in het Frans met "neemt tot verloofde". Het woord "verloving" (fiançailles) behoort in het Frans tot dezelfde woordfamilie als "geloof", "vertrouwen" en "trouw". Daarmee sluiten wij aan bij de Romeinse terminologie. De trouwring betekent ook het onderpand, de verbintenis. De priester gebruikt in het Arabisch het werkwoord "yu‘arban", dat komt van "‘urbûn"; in het Libanees-Syrische dialect zeggen wij "ra‘bûn" voor het voorschot dat betaald moet worden. Ik verbind niet de ander, maar ik verbind mijzelf: ik zeg tot mijn uitverkorene dat ik tot zijn of haar beschikking zal staan als een ring aan zijn of haar vinger. God zegt: "Zo waar Ik leef, spreekt de Heer: al was Konja, de zoon van Jojakim, de koning van Juda, een zegelring aan mijn rechterhand, Ik zou u daarvan afrukken." (Jer 22, 24).
Bij de Russen wisselt een vriend van de verloofden of "paranymf" (getuige of peter) de ringen uit. Hij herinnert aan Johannes de Doper, die zijn tweede rang ten opzichte van Jezus uitdrukt met de woorden: "Wie de bruid heeft is de bruidegom; maar de vriend van de bruidegom, die bij hem staat en naar hem luistert, is vol blijdschap om de stem van de bruidegom. Die blijdschap nu is de mijne, en ze is volkomen." (Joh 3, 29).
De Melkieten laten deze rol aan de priester, die de eerste zin herneemt en de ringen uitwisselt door aan elke verloofde zijn of haar ring te geven.
Deze ritus eindigt met het gebed van de priester om de standvastigheid van de verloving: bewijs van geloof, van eensgezindheid en van ware liefde. Het gebed herinnert aan de verschillende betekenissen van de trouwring: verbintenis (zoals bij het gegeven woord van Isaak en Rebekka), gezag (zoals de ring van de farao die aan Jozef werd gegeven, enz.), uitdrukking van vertrouwen in de echtgenoot (de rechterhand van Mozes die de Rode Zee opende, enz.). God geeft zijn macht aan de mens, een onderpand van zijn vergoddelijking voor de mensen.
DIAKEN Laat ons bidden tot de Heer. Koor: Kyrie eleison. Priester: Heer onze God, Gij die de dienaar van de patriarch Abraham naar Mesopotamië hebt vergezeld, toen hij werd uitgezonden om een bruid te zoeken voor zijn meester Isaak, en die hem haar hebt doen herkennen in Rebekka die water putte, zegen zelf de verloving van uw dienaren N. en N., en bevestig het woord dat zij elkaar gegeven hebben; versterk hen in de heilige verbondenheid waarvan Gij de bewerker zijt. Want Gij zijt het die in het begin de man en de vrouw hebt geschapen en ervoor hebt gezorgd dat de vrouw bij de man zou passen, om hem te helpen en het mensengeslacht voort te zetten. Gij zelf, Heer onze God, die U trouw hebt getoond aan uw erfdeel en uw belofte hebt gehouden aan uw dienaren, onze vaderen, uw uitverkorenen van geslacht tot geslacht, zie neer op uw dienaar N. en uw dienares N., en bevestig hun verloving in geloof, eendracht, liefde en trouw. Want Gij, Heer, hebt ons geleerd een onderpand te geven en eraan vast te houden zonder er ooit van af te wijken. Door de ring werd aan Jozef [2] macht gegeven in Egypte; door de ring werd Daniël [3] verheerlijkt in het land Babylon; door de ring toonde onze hemelse Vader zijn erbarmen met zijn verloren zoon: "Doe hem een ring aan zijn rechterhand", zei Hij, "slacht het gemeste kalf en laten wij vrolijk feestvieren!" Uw rechterhand, Heer, heeft Mozes door de Rode Zee geleid. Door uw woord en uw trouw staan de hemelen vast en rust de aarde op haar grondvesten. Zo zal de rechterhand van uw dienaren gezegend worden door uw machtig Woord en uw opgeheven arm. Gij zelf, Heer, zegen nu dit overhandigen van de ringen met uw hemelse zegen. En moge een engel van de Heer hen voorgaan op hun weg, alle dagen van hun leven. Want Gij zijt het die alle dingen zegent en heiligt, en wij brengen U lof, Vader, Zoon en Heilige Geest, nu en altijd en in de eeuwen der eeuwen. Koor: Amen. Dit lange gebed wordt ook bij de katholieke Melkieten weggelaten. Zoals gezegd bij de vredeslitanie, is het goed de betekenis van de ringen opnieuw in het licht te stellen door dit gebed te hernemen wanneer alleen de verloving gevierd wordt [4].
2. De ritus van de kroning
Wanneer de uitwisseling van de ringen in de narthex gebeurt, gaat de priester verder met de hymne tot de Maagd Maria en leidt hij het bruidspaar naar het altaar om over te gaan tot hun kroning. Anders, zoals bij de Melkieten, zet hij de dienst voort vóór de iconostase.
Dit deel bestaat uit meerdere riten: de gebeden, de kroning zelf, de lezing van de Heilige Schrift, de offergave, de gemeenschappelijke beker en de bruidsprocessie.
a) De gebeden
De tweede gezang is niets anders dan psalm 126 (127), de psalm die in alle christelijke riten van apostolische oorsprong bij de huwelijksviering gezongen wordt.
De priester zingt de psalm. Na elk vers herhaalt het koor dit refrein: Eer aan U, onze God, eer aan U. In het Arabisch zingt het koor vrijwel de hele psalm.
De psalm spreekt over de heerlijkheid van God en de heerlijkheid van de mens, alsof de ritus wil suggereren dat de bruid de heerlijkheid is van de bruidegom en omgekeerd. De een is voor de ander de eigen zegen van God.
De vraag naar de toestemming wordt normaal gesteld vóór de verloving, bij de ingang van de kerk. De katholieke Melkieten, waarschijnlijk onder invloed van de Romeinse Kerk, voegen hier de toestemming van het paar in: hun "ja" is belangrijk voor het sacrament. Soms stellen de orthodoxe Kerken de vraag zelfs niet aan het paar.
Dan volgt de vredeslitanie. Zij lijkt op die van de verloving, maar begint precies zoals in de mis: "Gezegend het Rijk van de Vader...", waarschijnlijk als herinnering aan de mis die bij de kroning gevierd werd, temeer daar de priester, zoals in de mis, het kruisteken maakt met het evangelieboek. Zij legt de nadruk op de geboorte van kinderen, hoewel, verrassend genoeg, de eerste litanie die ook niet uitsluit.
Daarna zegt de priester een lang gebed van zegen en gedachtenis (anamnese), dat lijkt op de eerste huwelijkszegen in de Romeinse ritus. Het herneemt episodes van Gods zegeningen aan echtparen, vooral in het Oude Testament, en kenmerken van het christelijk huwelijk zoals vruchtbaarheid en vredige eendracht in het huwelijksleven.
DIAKEN Laat ons bidden tot de Heer. Koor: Kyrie eleison. Priester (hardop): (a. Anamnese) Allerzuiverste God, Schepper van heel de schepping [5], die in uw liefde voor de mensen de rib van Adam [6], onze eerste vader, tot een vrouw hebt gevormd, en die hen hebt gezegend met de woorden: "Wees vruchtbaar en word talrijk, bevolk de aarde en onderwerp haar" [7]; Gij die beiden tot één lichaam hebt gemaakt door hun verbintenis, en hebt gezegd: "Daarom zal de man zijn vader en zijn moeder verlaten en zich hechten aan zijn vrouw, en die twee zullen één vlees zijn", en: "Wat God verbonden heeft, mag de mens niet scheiden" [8]; Gij die uw dienaar Abraham [9] hebt gezegend door de schoot [10] van Sara te openen, en hem hebt gemaakt tot vader van een menigte volken; Gij die Isaak [11] aan Rebekka hebt gegeven en haar moederschap hebt gezegend; Gij die Jakob [12] met Rachel hebt verenigd en uit hem de twaalf patriarchen hebt doen voortkomen; Gij die Jozef [13] met Asenat hebt verbonden en hun Efraïm en Manasse tot zonen hebt gegeven; Gij die Zacharias [14] en Elisabet hebt verhoord en hun kind tot uw Voorloper hebt gemaakt; Gij die uit de wortel van Isaï [15] naar het vlees de bloem van eeuwige maagdelijkheid hebt doen opgroeien en, vlees aannemend uit haar schoot, geboren zijt voor het heil van het mensengeslacht; Gij die, in onuitsprekelijke mildheid en onmetelijke goedheid, aanwezig waart op de bruiloft van Kana [16] in Galilea en dat huwelijk hebt gezegend, om duidelijk te tonen dat de wettige verbintenis en het kinderen krijgen dat eruit voortkomt in overeenstemming zijn met uw eigen wil, (b. Het leven van het paar, materieel en geestelijk: kenmerk van het christelijk huwelijk) allerheiligste Heer, aanvaard ons gebed en onze smeekbede, want onzichtbaar zijt Gij hier aanwezig zoals Gij het waart te Kana; zegen dit huwelijk en schenk uw dienaren N. en N. een vredig leven en vele dagen, matigheid en wederzijdse liefde in de band van de vrede, een nageslacht dat lang leeft, tederheid voor de kinderen, een kroon van heerlijkheid die niet kan verwelken. Laat hen de kinderen van hun kinderen zien, bescherm hun verbintenis tegen elke kwade invloed, laat de dauw van de hemel op hen neerdalen en geef hun de overvloed van de aarde; vul hun woning met tarwe, wijn en olie en met allerlei goederen, opdat zij daarvan laten genieten wie in nood zijn. En geef ook aan hen die hier met hen aanwezig zijn alles wat men kan vragen met het oog op het heil. Want Gij zijt een God van barmhartigheid en tederheid, vol liefde voor de mensen, en wij brengen U lof, samen met uw eeuwige Vader en uw allerheiligste, goede en levendmakende Geest, nu en altijd en in de eeuwen der eeuwen. Koor: Amen.
Deze zegen wordt momenteel bij de katholieke Melkieten weggelaten. Maar hij wordt gevolgd door een andere, gelijkaardige en uitvoeriger: zeven zegeningen, drie aanroepingen om hen te bewaren en vijf om hen, hun ouders en getuigen te gedenken; daarna werkt hij de intredepsalm biddend uit.
De Melkieten behouden ook het derde gebed (dat het tweede wordt), dat reeds gebeden elementen herneemt maar alleen de echtgenoten vermeldt. Wanneer de priester bij de bede komt om de echtgenoten te "verbinden", legt hij de handen van bruid en bruidegom samen. Het bruidspaar houdt de handen verenigd tot het einde van de viering: dit symboliseert de eenheid van het paar.
b) De kroning
In de Russische traditie zijn de huwelijkskronen van goud of zilver, terwijl het in de Griekse traditie diademen zijn, gevlochten uit bladeren of parels. De huwelijkskronen worden "stefana" genoemd, van het Griekse enkelvoud στέφανος, dat wil zeggen kroon. De Russen verbinden ze met een lint dat de eenheid van het paar symboliseert. Ze symboliseren de heerlijkheid en de eer waarmee God de gehuwden kroont.
De kroning betekent dat de echtgenoten koning en koningin van hun gezin worden. De kroon is een koninklijk symbool, een teken van koninklijk gezag. In de christelijke theologie is de mens, als laatste geschapen, de koning van de schepping, door God met die waardigheid bekleed. Paulus herinnert eraan: "Gij hebt hem voor korte tijd beneden de engelen gesteld, met glorie en eer hebt Gij hem gekroond" (Heb 2, 7). De apostel steunde op de joodse spiritualiteit over de mens: "Wat is de mens dat Gij aan hem denkt, het mensenkind dat Gij naar hem omziet? Gij hebt hem bijna een god gemaakt, hem gekroond met glorie en luister. Gij hebt hem heerser gemaakt over het werk van uw handen, Gij hebt alles aan zijn voeten gelegd" (Ps 8, 4-6), om de uiterste waardigheid van Christus Jezus te onderscheiden. De gemeenschap zal dit zingen tijdens hun eerste 'dans' in de kerk: "Met glorie en eer kroon hen, en maak hen heersers over het werk van uw handen"!
Deze ritus is een herinnering aan het doopsel. De Syrische Kerk bewaart nog de traditie om de gedoopte te kronen. Door zijn zalving met het heilig chrisma wordt hij, naar het voorbeeld van Christus Jezus, priester, profeet en koning.
Het is het teken van de voltooiing van iets groots, de bekroning van een inspanning, en in dit geval van het zich bewaren voor de ander, zoals de goede wijn van Kana. De verloofden zijn geestelijk, psychologisch en lichamelijk rijp om zich toe te leggen op de geestelijke roeping van het huwelijk.
Het is het teken van de overwinning van het leven op de dood, ingeluid door de verrijzenis van Jezus, en die voortgaat in de kroning van de gedoopten (1 Kor 9, 25) die de gerechtigheid volbrengen (2 Tim 4, 7).
Sommigen zien er ook een verwijzing in naar de kronen van het martelaarschap. Deze kroningsritus roept ook de lijdensweg van Christus op, erkend als koning op het kruis, en de gedachte van offer uit liefde. De echtgenoten zijn de trouwe getuigen tot in de dood (Apk 2, 10).
Beter nog, de tekst zegt dat de een kroon wordt voor de ander, dat wil zeggen zijn of haar enige waardigheid en enige heerlijkheid. Sommige vrouwen verkrampen bij de "macho" uitdrukking van Paulus dat de man het hoofd is van zijn vrouw. Die uitdrukking is slechts de echo van een andere uit het Oude Testament, die nog machistischer en patriarchaler was: "Een flinke vrouw is de kroon van haar man" (Spr 12, 4). Jezus, de Christus, heeft zichzelf uit liefde overgeleverd en zijn wil onderworpen aan zijn Vader. Daarom wordt Hij het hoofd van de Kerk genoemd. Ook de Kerk onderwerpt zich aan haar Messias. In die zin geeft de man zich voor zijn vrouw en is de vrouw gehoorzaam aan haar man. Zij kan niet anders dan zijn totale toewijding bewonderen, tot het uiterste voor haar, en dan stelt zij al haar vertrouwen in hem. Wanneer mijn echtgenoot gelukkig is en openbloeit, vervul ik mijn christelijke zending in deze wereld. Hij of zij is mijn kroon en ik ben de zijne of de hare.
De kroning is het hoogtepunt van de viering in de Melkitische ritus en geeft haar naam aan het huwelijk. Zij stemt overeen met de uitwisseling van de toestemming in de Romeinse ritus. Het is mogelijk beide hier te verenigen, vooral bij een gemengd huwelijk. Anders wisselt het paar de toestemming uit na Ps 127.
De priester neemt de kronen, zegent de gehuwden en zet ze hun op, eveneens op trinitaire wijze, zoals bij de ringen.
De gemeenschap bekrachtigt het handelen van de priester met gezang.
c) De lezingen
Katholieken en orthodoxen zien in het huwelijk, anders dan de protestanten, een sacrament, dat wil zeggen een plaats van goddelijke aanwezigheid. Zij steunen op de bijbelteksten, terwijl de protestanten in de Bijbel geen duidelijk woord van Jezus zien dat van het huwelijk een sacrament maakt.
In de Romeinse ritus volgt de viering van een sacrament, en dus ook van het huwelijk, het verloop van een mis: eerst de lezingen, dan het sacrament.
In de Melkitische ritus volgen de lezingen op het sacrament of de sacramentaliën, behalve bij het sacrament van de heilige olie dat aan de zieken wordt toegediend. Toch is het duidelijk dat de sacramenten sterk verbonden zijn met de Goddelijke Liturgie. Waarschijnlijk vierden de Melkieten de mis, met haar lezingen, aan het einde van het sacrament, en niet het sacrament tijdens de eucharistie, zoals de Romeinse Kerk nog steeds doet. De gelovige nam dan deel aan de liturgie na het sacrament ontvangen te hebben (doopsel, huwelijk enz.), om te kunnen communiceren.
De kroningsritus wordt dus gevolgd door de lezingen. Er worden er twee voorgesteld: een epistel en een evangelie. De Byzantijnse Kerk leest bij het huwelijk niet uit het Oude Testament. Zou dat een herinnering zijn aan de Goddelijke Liturgie, waarin alleen uit het Nieuwe Testament gelezen wordt?
Het epistel werd hierboven vermeld: (Ef 5, 22-32). Het betekent, volgens een opklimmende schaal, dat:
1) wij deze liefde van Christus voor de Kerk concreet kunnen vermoeden vanuit onze ervaring van het huwelijksleven
2) maar vooral dat onze huwelijksliefde begrepen moet worden naar de maat van de liefde van Christus en die als voorbeeld moet nemen
3) alle liefde, wil zij zich verwerkelijken en waarachtig blijven, geworteld moet zijn en haar bron moet vinden in de liefde van Christus.
De wereld, hersteld in de Kerk, is bestemd om de bruid van God te worden; een herstel dat mogelijk werd dankzij Maria, de Moeder Gods. De roeping tot het huwelijk betreft de wereld en de Kerk, want zij betreft de roeping van de wereld en van de Kerk, van iedere christen: Christus volgen.
De tekst van dit epistel wordt tijdens de viering in de Byzantijnse ritus gelezen om aan deze fundamentele spiritualiteit te herinneren. De liefde voor de Kerk is geen louter gevoel, het is een roeping, een heilbrengende zending, volbracht door Christus. Ieder mens op aarde is geroepen hetzelfde te doen: liefhebben tot het uiterste.
Heel wat vrouwen, vooral Belgische, ontwijken deze tekst omdat hij zegt dat de man het hoofd is van zijn vrouw, wat voor hen de machogeest van Paulus weerspiegelt. Maar als men begrijpt dat de voorrang van Christus over de Kerk voortkomt uit zijn zelfgave, zijn liefde en zijn offer, en dat de man zich zo tegenover zijn vrouw zou moeten gedragen, dan zou zijn vrouw niet aarzelen zijn offer te ontvangen en naar zijn woord te luisteren en het te vieren, zoals de Kerk doet die bij de consecratie, gehoorzaam aan het woord van Christus "Doet dit tot mijn gedachtenis", de aanwezigheid van Christus in haar viert.
Wat het evangelie betreft, is er de keuze tussen de episode van de bruiloft van Kana (Joh 2, 1-11) en de episode van het gesprek van Jezus met de farizeeën over het verstoten van vrouwen (Mc 10, 2-9) [23].
De aanwezigheid van Christus op de bruiloft, waar Hij zijn eerste wonder deed, in het evangelie volgens Johannes, wordt geïnterpreteerd als het duidelijke teken van een bijzondere zegen van Gods kant. Temeer daar alle kerkvaders, die de episode van de tempelreiniging lezen als tweeluik met Kana, in Jezus de Bruidegom bij uitstek van de Kerk zien, voor wie Hij zijn leven geeft en de wijn, zijn bloed, overvloedig uitstort.
Jezus heeft het water in wijn veranderd en die aan het bruidspaar gegeven. De verandering van water in wijn symboliseert een overgang van het oude naar het nieuwe, een overgang van de dood naar het leven. Dat herinnert aan de dood van Jezus en zijn zelfgave aan heel de mensheid voor haar heil en voor het heil van heel de schepping.
Ja, de beker van de liefde zou vrij snel leeg kunnen raken en vervangen worden door de beker van het kruis. Ja, Christus is het voorbeeld van de liefde die geen moment aarzelt zich te offeren om haar beminde te redden en te vernieuwen. Ja, in het christelijk sacramenteel huwelijk spreekt ook Christus zijn ja en zijn engagement uit, en niet alleen de echtgenoten.
De katholieke Melkieten laten twee litanieën weg, met een gebed ertussen: de litanieën lijken op die welke in de mis op het evangelie volgt en precies op die welke het "Onze Vader" inleidt. Het tussengebed herhaalt de bede om een trouw huwelijksleven voor het paar.
Daarna zegt de diaken de litanie van het drievoudig Kyrie eleison. Laat ons allen zeggen, met heel onze ziel en heel onze geest, laat ons zeggen. Almachtige Heer, God van onze vaderen, wij bidden U, verhoor ons en ontferm U. Ontferm U over ons, o God, naar uw grote barmhartigheid, wij bidden U, verhoor ons en ontferm U. Ook bidden wij dat genade, een lang en vredig leven, gezondheid van ziel en lichaam ontvangen uw dienaren N. en N., die nu verenigd zijn voor het gemeenschappelijk leven van het huwelijk. De diaken vermeldt ook wie hij wil gedenken. Dan zegt de priester hardop: Want Gij zijt een God van barmhartigheid, vol liefde voor de mensen, en wij brengen U lof, Vader, Zoon en Heilige Geest, nu en altijd en in de eeuwen der eeuwen. Koor: Amen. Diaken: Laat ons bidden tot de Heer. Koor: Kyrie eleison. Priester: Heer onze God, die in uw heilswerk ons de waardigheid van het huwelijk hebt willen tonen door uw aanwezigheid te Kana in Galilea, bewaar ook nu in eendracht en vrede uw dienaren N. en N., die Gij met elkaar hebt willen verenigen; schenk hun waardigheid in het huwelijk en reinheid in hun verbintenis; laat hun gemeenschappelijk leven onbevlekt blijven en laat hen, in de reinheid van hun hart en in het onderhouden van uw geboden, in overvloed de ouderdom bereiken. Want Gij zijt onze God, een God die zich ontfermt en redt, en wij brengen U lof, samen met uw eeuwige Vader en uw allerheiligste, goede en levendmakende Geest, nu en altijd en in de eeuwen der eeuwen. Koor: Amen. De diaken zegt de litanie van de beden: Bescherm ons, red ons, ontferm U over ons en behoed ons, o God, door uw genade. Koor: Kyrie eleison. Laat ons de Heer vragen dat heel deze dag (of deze avond) heilig, volmaakt, vredig en zonder zonde zij. Koor: Verleen het, Heer (en zo bij de volgende beden). Laat ons de Heer vragen om een engel van vrede, trouwe gids en behoeder van onze zielen en lichamen. Laat ons de Heer vragen om vergeving en kwijtschelding van onze zonden en overtredingen. Laat ons de Heer vragen wat goed en nuttig is voor onze zielen, en vrede voor de wereld. Laat ons de Heer vragen de rest van onze dagen in vrede en bekering door te brengen. Laat ons de Heer vragen om een christelijk einde van ons leven, vredig, zonder pijn en zonder schande, en om een goede verdediging voor de ontzagwekkende rechterstoel van Christus. Terwijl wij onze allerheiligste, allerzuiverste, hooggezegende en glorievolle Vrouwe, de Moeder Gods en altijd Maagd Maria, met alle heiligen gedenken, laat ons onszelf, elkaar en heel ons leven toevertrouwen aan Christus onze God. Koor: Aan U, Heer.
d) De mis en de beker
In België viert een praktiserend christelijk paar zijn huwelijk vaak met eucharistie. Zo deden ook de oosterlingen. De Arabischsprekende Byzantijnen vonden later dat men het huwelijkssacrament zijn eigenheid moest laten, en zij hebben het van de mis onderscheiden.
Toch bidt de gemeenschap na de lezing van het evangelie van Kana het "Onze Vader", en zegent de priester een beker (niet geconsacreerde) wijn die het paar deelt, als symbool van hun toekomstig gemeenschappelijk leven. Voortaan zullen zij alle gebeurtenissen van hun leven delen, de gelukkige zowel als de ongelukkige. Zij zijn niet alleen: hun peter en meter, dat wil zeggen de getuigen, begeleiden en leiden hen in naam van de Kerk. Ook de getuigen drinken uit de beker.
Deze gedeelde beker vervangt niet die van de Goddelijke Liturgie. De paren hebben de gewoonte deel te nemen aan de mis op de eerste zondag na het huwelijk. Zij nemen er dan voor het eerst aan deel als echtgenoten. Het is evenwel niet verboden de Goddelijke Liturgie te vieren bij een huwelijk. De gave van Jezus in de eucharistie wordt het voorbeeld dat de echtgenoten moeten volgen.
e) De processie
Om de viering af te sluiten, maken de echtgenoten de bruidsprocessie. Bij elk feest hoort een dans. De dans in de Kerk heet processie. Zij betekent een innerlijke tocht, een gang van de ziel, uitgedrukt door een tocht van de gemeenschap van de gelovigen of van hen die het sacrament ontvangen.
Voor de gekroonde echtgenoten is het ook de zegetocht van overwinnaars. Sinds enige tijd is in Libanon de gewoonte teruggekeerd om een "zaffé" te houden voor het bruidspaar bij hun binnenkomst in de feestzaal, of zelfs wanneer de bruid het ouderlijk huis verlaat. Ik durf te zeggen dat de processie in de kerk nog beter op haar plaats is dan de zaffé.
De processie is cirkelvormig, rond het altaar. Zij herinnert aan de ronde vorm van de ringen en de kronen, om de goddelijke volmaaktheid en de eeuwigheid van dit huwelijk te betekenen, maar zij herinnert ook aan de tocht rond Jericho door de Israëlieten bij hun intocht in Kanaän (Joz 6, 1-6). De gekroonde echtgenoten van hun kant gaan het paradijs binnen, gesymboliseerd door het altaar. Zij gaan het beloofde land binnen, de hemel, het hart van God.
De 'eerste dans' van de echtgenoten betekent niet alleen vreugde. Hij doelt ook op de moeilijkheden van het huwelijksleven. In de oude offerriten bood de priester het geofferde dier aan door eerst rond het altaar te gaan. De Kerk voltrekt deze rondgang met het gedoopte kind, de gewijde priester en de echtgenoten. Het huwelijkssacrament wordt, zoals het doopsel en de wijding, eens en voorgoed gegeven; want wie eenmaal verrezen is, sterft niet meer: "Als wij met Christus gestorven zijn, geloven wij dat wij ook met Hem zullen leven. Wij weten immers dat Christus, eenmaal van de doden opgewekt, niet meer sterft: de dood heeft geen macht meer over Hem" (Rom 6, 8-9). De echtgenoten worden uitgenodigd om, door offers en vergeving heen, tot het einde getuigenis af te leggen van hun nieuwe leven, voorbij de moeilijkheden. Zij zijn getuigen (in het Frans), 'martelaren' (in het Grieks) van het nieuwe leven.
Tijdens de bruidsprocessie worden twee hymnen gezongen: de ene herinnert aan de profetie van Jesaja over de Emmanuel (Jes 7, 14). Door het huwelijkssacrament is God met ons. De andere, verdubbeld, is gericht tot de heilige martelaren. De echtgenoten zijn de getuigen (martelaren, in het Grieks) van de heerlijkheid van Christus en van de trinitaire liefde in onze wereld.
De jonggehuwden gaan driemaal rond het altaar, hand in hand, met het evangelie, en kussen driemaal het kruis dat de priester vasthoudt. De getuigen volgen erachter en houden, bij de Russen, de kronen boven het hoofd van het bruidspaar. Bij de katholieke Melkieten draagt de priester het evangelieboek en gaat hij het paar wierokend voor; het paar, dat de kronen draagt, volgt hem, en ook de getuigen.
De gehuwden zetten hun eerste stappen als verenigd paar, en de Kerk leidt hen op de weg die zij elke dag moeten gaan. Het huwelijksleven is een pelgrimstocht naar de echtgenoot en naar God. Het is een weg van heiligheid, een voortgang, een groei, een inspanning die elke dag gebeurt. Het doet ons denken aan de processie bij de bestorming op de paasmorgen, of aan de doopprocessie, of aan de processie om de communie te ontvangen tijdens de heilige mis. Elk van de echtgenoten neemt het risico voort te gaan naar de levensgemeenschap met de echtgenoot en met de Heer zelf.
Daarna neemt de priester hen beiden bij de hand en laat hen driemaal rond de tafel gaan [25]. De paranymf volgt hen; indien nodig houdt hij de kronen boven hun hoofd.
Bij de Melkieten zijn er twee getuigen, een man en een vrouw, die de echtgenoten volgen, welke nog de kronen dragen.
d) Het afnemen van de kronen
De priester neemt de kronen af, terwijl hij elk van de echtgenoten verheerlijkt, en vraagt dan God hun een lang en vruchtbaar gemeenschappelijk leven te schenken.
Er volgen gebeden die reeds geziene elementen hernemen. De Melkieten laten ze weg.
DIAKEN Laat ons bidden tot de Heer. Koor: Kyrie eleison. Priester: Heer onze God, die aanwezig waart te Kana in Galilea en het huwelijk hebt gezegend dat daar gevierd werd, zegen ook uw dienaren die zich, volgens uw voorzienigheid, verenigd hebben voor het gemeenschappelijk leven van het huwelijk; zegen hun gaan en hun ondernemingen, laat hun geluk groeien heel hun leven lang, ontvang hun kronen in uw rijk en bewaar ze voor alles wat hun glans zou kunnen doen tanen, in de eeuwen der eeuwen. Koor: Amen. Priester: Vrede aan allen. Koor: En met uw geest. Diaken: Laat ons het hoofd buigen voor de Heer. Koor: Voor U, Heer. Priester: Moge de Vader, de Zoon en de Heilige Geest, allerheiligste, wezensgelijke en levendmakende Drieëenheid, één godheid, één koningschap, u zegenen en u een lang leven en vruchtbaarheid schenken, voorspoed in het leven en groei in het geloof, u overladen met alle goederen van de aarde en u toegang geven tot het genieten van de beloofde goederen; op voorspraak van de heilige Moeder Gods en van alle heiligen. Koor: Amen.
Dan dankt hij de Heer en eindigt met de slotzegen, aangepast aan het huwelijk, waarin koning Constantijn en zijn moeder Helena vermeld worden, maar ook de heilige martelaar Procopius (+303). Deze citeerde, niet zonder humor, tegen de beulen die hem martelden een woord van Homerus: "Het is niet goed dat er meerdere leiders (meerdere hoofden) zijn. Laat er dus één leider zijn, één koning." En hij voegde eraan toe: "Christus." Hij werd onthoofd! Zo herinnert de Kerk er een laatste keer aan dat in het leven van het paar het er weinig toe doet wie van de echtgenoten de leiding heeft, zolang Christus het hoofd is.
e) Slotzegen
De priester leidt de pasgehuwden naar de iconen van Christus en van de Moeder Gods; nadat zij die vereerd hebben, kussen zij elkaar en ontvangen de gelukwensen van de gemeenschap. Dan besluit de priester:
[1] Ik heb een huwelijk gekend waar er 14 per echtgenoot waren!
[2] Gn 41, 42
[3] Dn 6, 17
[4] De Russen voegen de kleine litanie toe en sluiten de viering af met een kleine zegen
De diaken zegt de litanie; op elke bede antwoordt het koor met een drievoudig Kyrie eleison.
Ontferm U over ons, o God, naar uw grote barmhartigheid, wij bidden U, verhoor ons en ontferm U.
Ook bidden wij voor alle trouwe en orthodoxe christenen.
Ook bidden wij voor uw dienaren N. en N., die nu met elkaar verloofd zijn.
PRIESTER Want Gij zijt een God van barmhartigheid, vol liefde voor de mensen, en wij brengen U lof, Vader, Zoon en Heilige Geest, nu en altijd en in de eeuwen der eeuwen.
KOOR Amen.
Als de dienst van de kroning niet onmiddellijk volgt, besluit de priester met de gebruikelijke formule van de wegzending:
Moge (Hij die verrezen is uit de doden) Christus, onze ware God, op voorspraak van zijn allerzuiverste en onbevlekte Moeder, van de heilige en rechtvaardige voorouders van de Heer, Joachim en Anna, en van alle heiligen, zich over ons ontfermen en ons redden, want Hij is goed en houdt van de mensen.
[5] Gn 1, 1-25
[6] Gn 2, 21
[7] Gn 1, 28
[8] Mc 10, 9
[9] Gn 21, 1
[10] De genoemde vrouwen, behalve Asenat, waren onvruchtbaar en hebben gebaard door goddelijke tussenkomst en in smeekgebed.
[11] Gn 24, 48
[12] Gn 29
[13] Gn 41, 48
[14] Lc 1, 30
[15] Jes 11, 1
[16] Joh 2, 1-11
[17] Ik stel voor deze twee zinnen weg te laten, omdat ze niet meer passen bij de hedendaagse samenleving. Of ze gelijkwaardig te maken: "geef dat elk zich aan de ander onderwerpt" of "geef dat elk zich aan U onderwerpt door de ander heen, zoals Christus zich aan U onderwerpt, Vader".
[18] Henoch en Elia werden door lichamelijke tenhemelopneming tot God weggenomen. Sem, de eerste zoon van Noach, zou volgens een legende hetzelfde lot gekend hebben.
[19] De veertig martelaren van Sebaste (in Armenië). De huwelijkskroon is, zoals die van de martelaren, een symbool van het "getuigenis" en een teken van overwinning op de hartstochten. Door hun tederheid en hun geduld weerspiegelt het paar in onze wereld de liefde van God en zijn geduld met onze zonden.
[20] Op dit moment verbindt de priester gewoonlijk de linkerringvinger van de bruidegom met de rechterringvinger van de bruid. Zo blijven zij tot het einde van de viering.
[22] Er is een tweede manier om de kronen te zegenen, die op sommige plaatsen gebruikelijk was; wij geven ze hieronder weer
De priester die kroont neemt de kroon van de bruidegom en zet die op het hoofd van de bruidegom, dan op het hoofd van de bruid, en zet ze weer op het hoofd van de bruidegom, terwijl hij zegt
De dienaar van God N. wordt gekroond met de dienares van God N., in de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest
Dan neemt hij de kroon van de bruid en zet die op het hoofd van de bruid, dan op het hoofd van de bruidegom, en zet ze weer op het hoofd van de bruid, terwijl hij zegt
De dienares van God N. wordt gekroond met de dienaar van God N., in de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest
Dan neemt hij met beide handen de kroon van de bruidegom in de rechter- en de kroon van de bruid in de linkerhand, kruist zijn handen en zet de kroon van de bruidegom op het hoofd van de bruid en de kroon van de bruid op het hoofd van de bruidegom; daarna brengt hij ze terug naar hun eerste plaats, dat wil zeggen de kroon van de bruidegom op het hoofd van de bruidegom en de kroon van de bruid op het hoofd van de bruid, terwijl hij zegt
De dienaar van God N. wordt gekroond met de dienares van God N., in de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest
[23] Er kwamen farizeeën naar Hem toe die Hem, om Hem op de proef te stellen, vroegen: "Mag een man zijn vrouw wegzenden?" Jezus antwoordde hun: "Wat heeft Mozes u voorgeschreven?" Zij zeiden: "Mozes heeft toegestaan haar weg te zenden, mits hij een scheidingsbrief opstelt." Jezus antwoordde: "Om de hardheid van uw hart heeft hij dat voorschrift voor u opgesteld. Maar vanaf het begin van de schepping heeft God hen man en vrouw gemaakt. Daarom zal de man zijn vader en zijn moeder verlaten en zich hechten aan zijn vrouw, en de twee zullen één vlees zijn. Zij zijn dus niet langer twee, maar één vlees. Wat God dan verbonden heeft, mag de mens niet scheiden!"
KOOR Eer aan U, Heer, eer aan U
[24] In sommige kerken wordt de beker onmiddellijk na gebruik op de vloer stukgeslagen, om de onverbreekbaarheid van het huwelijk en de trouw die de echtgenoten elkaar verschuldigd zijn te betekenen: niemand anders zal uit deze beker drinken!
[25] De echtgenoten houden hun rechterhand in elkaar; de priester houdt met de linkerhand het onderste deel van zijn stola vast en bedekt er hun handen mee, terwijl hij het kruis in de rechterhand houdt. Als de bruid een sleep draagt, moet het kind dat daarvoor is aangesteld haar volgen tijdens de drievoudige rondgang.
[26] Sara betekent: prinses.
[27] De betekenis van de naam van haar man, Isaak, is "lachen"
[28] Rachel had 2 kinderen. Lea, de eerste vrouw van Jakob en zus van Rachel, had er 10. Maar vruchtbaarheid is niet alleen lichamelijk! Jozef, zoon van Rachel, verzekerde heel Egypte van graan en redde zijn broers.
[29] Gewoonlijk maakt de priester hier de ringvingers van de echtgenoten los.
[31] De uitdrukking toont dat in de Byzantijnse ritus, zoals in de oosterse theologie, de priester, en niet de echtgenoten, de celebrant van het huwelijkssacrament is.